Archive for May, 2013

Strateji dâhilerinin dillerine pelesenk olan “üstünlüklerimize daha fazla yatırım yapıp onları daha da güçlü duruma mı getirelim (ayırt edici bir özellik), yoksa zayıflıklarımıza yatırım yapıp en azından onları daha rekabetçi bir konuma mı getirelim?” sorunsalından yola çıkılarak bakıldığında, Microsoft Corp. tablet bilgisayarlar sektörüne girip daha rekabetçi konumda olmak niyetinde. Tabii ki, bunu pazardaki oyuncuların güçlü olduğu özellikler ile girmesi mümkün görünmüyor ki farklılaşma stratejisi izleyerek “surface tablet” ürünü ile sektörde kendine yer edinmek niyetinde görünüyor.

RIM Inc(Research In Motion)’in ürünü olan BlackBerry’nin hem akıllı 1 telefon pazarında yaşadığı inanılmaz düşüş, hem de pazar ihtiyaçlarına geç cevap vermesinden olacak ki, tablet bilgisayar sektöründeki çözümü dahi onların bu düşüşüne bir son veremedi. 518 milyon $’lık 2012 6 cari çeyrek için açıklanan zarar durumun vahametini açıklıyor. Bir zamanlar PDA/akıllı telefonlar sektörünün en büyük oyuncusu olan RIM, şu anda Iphone ve Android kullanan telefonları yakalayabilmek için mucizeler gerekiyor. Rakiplerin iyi analiz edilmemesi, sektörde çıkan alternatif ürünlere karşı gardın alınmaması ve kendi konumunu korumak dışında bir şey söylememesi BlackBerry’nin bugünkü durumunu açıklayabilirken, Microsoft’un da bundan ders çıkardığı muhakkaktır. İşte bu sebeptendir ki, esasında uzmanlık alanı olmayan donanım üreticiliği gibi bir alana girip sektörde yer almak istemesi en azından pazarı karıştırmak belki dengeleri değiştirmek en kötü senaryoda bile bu know-how’ı bünyesinde geliştirip olası satın-alımlar ile güçlü bir şekilde ilerlemek isteyebilir.

IDC, 2012 yılı 3. çeyrek dönemine ait tablet satışları

IDC, 2012 yılı 3. çeyrek dönemine ait tablet satışları

–          IDC, 2012 yılı 3. çeyrek dönemine ait tablet satışları

IDC 2012 3. çeyreğinde açıklanan, 27,8 milyon 2 tabletin satıldığı pazara girebilmek çok zor olduğu muhakkak, zira karşısında Apple, Samsung, Amazon gibi lider oyuncular yanı sıra Asus Inc/Lenova Group Inc gibi güçlü üreticiler varken. Cloud computing gibi yeni gelişmeler ile mobil, desktop, tablet, laptop sürücülerini tek noktada birleştirme fikri; pazarın, oyuncularına bu tip adımları atmasını zorunlu kılıyordu. Microsoft’un Nokia Inc’yı alma fikri epeydir gündemleri meşgul etmişti, bu aslında bu sektördeki niyetini de gösteriyordu. Pekâlâ, yazılım endüstrisinde uzmanlaşmış birikimine devam edip, şimdiki kararlılığında hayatını sürdürseydi ve belki de HP, Dell gibi firmalarla çözüm ortaklıklarına devam etseydi ne kaybederdi? 4 500Milyon’dan fazla tabletin satılacağı ve ayrıca 360Milyon civarında PC’nin satılması öngörülen bir araştırma da açıkca gösteriyor ki, süreç tablet bilgisayarlara doğru bir eğilimi göstermektedir. Ve bu pazarı gözardı etmek, belki de tam  da Nokia’nın, BlackBerry’nin ve hatta Ericson’un başına gelen sonuçlarla yüzleşebileceği de yüksek ihtimallidir.

surface_2

Apple’ın Intel ile 2005 yılından itibaren anlaşıp PowerPC’yi(IBM ve Motorla tarafından üretiliyordu) bırakıp, Intel çipsetlerini kullanması aslında ısınma problemleri yaşayan MacBook’ların satışlarında iyi bir graifk yakalamasını sağlamıştı. Bu hamle Apple’ın yüksek kalite algısını korumak ve aynı zamanda bugünlerde de tekrar ayyuka çıkan; kendi çipsetini üretme arzusuna da altyapı oluşturacaktı. Steve Jobs’un ifede ettiği  “Zamanı geldiğinde PC’ler kamyon, tablet bilgisayarlar araba gibi olacaklar.” sözündeki gibi grafik tasarımı için özellikleştirilmiş PC algısından iyi bir notebook üreticisi ve sonrasında çok iyi bir tablet ve akıllı telefon üreticisi konumundaki Apple’ın; geçmiş 6-7 yıllık Apple-Intel çözüm ortaklığı artık bu birliktelikten birikimini (öğrenme maliyetinin nispeten daha düşük olduğu) oluşturan Apple için yeni bir stratijik bir kararın arefesinde olduğunu gösteriyordu. Bu bakış açısı ile bakıldığında, Microsoft’u sadece yazılım üretimi içinde kalması yada Acer, Asus, Nokia gibi ortaklarının desteğini almadan yoluna devem etmesinin beklenmesi esasında yarının dünyasında bugünkünün de altında bir yazılım üreticisi konumuna itebilecektir.

Microsoft’un donanımda çözüm ortağı olan LG, Asus ve Acer gibi firmalar şu anda Microsoft’un Surface tablet’i kendisinin üretmesi kararında bekle-gör stratejisi izliyorlar. Kararın, üreticileri kızdırdığı gerçek ve hatta bu kararla birlikte misilleme olarak Windows 8 ve türevlerinden desteğini çekip Android iştetim sistemini tercih etme noktasında birleşebilirler.  Bu Microsoft’un karşılaşabileceği önemli sıkıntılardan, ancak bu 500 Milyondan fazla tabletin satılacağı 2015 yılına kadar bu pazarda yer edinmek de önemli fırsattır. Öte yandan Windows 8 kullancısı olan Nokia’nın da satışlarını takip edip sonucuna göre kendisinin de telefon üreticisi olmak arzusu da -yeni Apple- olmak düşüncesini canlandırıyor zihinlerde. Microsoft’un bu kararında, karşısında rakip olarak gördüğü Apple’ın son zamanlarda oldukça yüksek miktarda donanım 5 patentleri yatırımları da geliyor. Zira en son olarak iflasını açıklayan Nortel’in 1024 adet lisansı için 4.5Milyar$’lık bir yatırım yaptığı biliniyor.

Microsoft’un bu arzusunu gerçekleştirebilmek için dikey bütünleşme strateji ile büyüme yoluna gitme arzusu baki iken, Motorola Mobility’yi arama motorları noktasında en büyük rakibi Google tarafından satın alındı pekala Nokia’ya olan yakınlığı her daim konuşuluyor. Bir yandan da Apple’ın yaptığı donanım ve yazılımsal yatırımlar aşikar. Artık IT sektöründe apliance çözümlere (donanım-yazılım bütünleşiği) daha fazla eğilim gösterildiği de biliniyor. Oracle’ın Sun MicroSystems’u satın alması, Novell’in SUSE’yi satın alması, IBM’in Netezza Analytics’i satın alması ve Microsoft’un DATAllegro satın alınması bunlara örnektir. Bu bağlamda Microsoft’un tablet bilgisayar üretimesi noktasında, ilerleyen günlerde çip üreticisi yada donanım tedarikcisi satın alımları yapması hiç de sürpriz olmayacaktır. Ki Temmuz 2012’de satın alımı yapılan 7 Perceptive Pixel Inc. buradaki en büyük işarettir, zira firmanın dokunmatik ekranlarda uzmanlaşmış ve önemli bir özel kalem üreticisi olması bu açılımı önceden haber veriyordu.

Buradaki soru esasında Microsoft’un neden bu pazara girdiğinden öte neden Surface Tablet ile pazara girmek istemesidir. Burada da esas olan, olgunluğu yavaş yavaş oturan pazarda kendisine yeni bir segment oluşturabilmek, mevcut tablet bilgisayar satın alıcılarının da potansiyel müşteri olmasını sağlamak isteği olacağı kanısındayım. Zira Surface hem mevcut tablet ve ultrabook arasında bir yerde konumlanıp her iki pazarı domine edebilme potansiyeline sahiptir.

Microsoft acaba bu pazarda kalıcı mı olmayı düşünüyor, yoksa sadece Windows 8 tabletlerini oturtmak için hayata geçirilen geçici bir girişim mi bu. Bunu da zaman gösterecektir ancak küçülmemek ve geleceği iyi okumak noktasında geç kalmak istemediği gerçeği açıktır.

Muharrem İŞERİ

Referanslar

1-      IDC Mobile Telefon, http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS23753512

2-      IDC Tablet Bilgisayar, http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=237337

3-      2015 Tablet Satışları, http://www.cio.co.uk/news/3337670/tablet-sales-hit-500m-in-2015/

4-      Apple’nin Intel ortaklığı, http://www.bloomberg.com/news/2012-11-05/apple-said-to-be-exploring-switch-from-intel-chips-for-the-mac.html

5-      Apple’ın 1024 patent alımı, http://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/apple-quietly-acquires-1024-nortel-patents-from-own-consortium-293195

6-      RIM’in zararı, http://www.nytimes.com/2012/06/29/technology/blackberry-maker-rim-posts-518-million-loss.htm

7-      Microsoft’un satın alması, http://www.microsoft.com/en-us/news/Press/2012/Jul12/07-09TouchscreenPR.aspx

Şubat 2001’de yayın hayatına başlayan ve 43 ülkede faaliyet gösteren dünyanın en büyük online pazaryeri eBay’in Türkiye iştiraki GittiGidiyor.com; 7 milyon kayıtlı üyesi, 500 binden fazla günlük ziyaretçisi ve 4 milyonu aşkın anlık satış fırsatıyla Türkiye’nin en işlek alışveriş merkezidir. 1 Türkiye’de bireylerarası doğrudan ticaret alışkanlığının gelişmesine öncülük eden şirket, 5 Şubat 2001 tarihinde, Serkan BORANÇILI, Burak DİVANLIOĞLU ve Tolga KABATAŞ tarafından kurulmuştur.

Şirket merkezi San Jose, Kalifornia’da olup, 1995 yılında kurulan ve şu an 100 milyondan fazla aktif kullanıcısı (Q4 2011) ile eBay, dünyanın en büyük online e-ticaret pazarıdır. Alıcı ve satıcıların aynı platformda buluşmalarını sağlayan eBay, 2011 yılında 68.6 milyar$’lık alış-veriş hacmini yakalamış olup, her saniye 2100 $’lık ticaretin gerçekleştiği dev bir pazar ağıdır.2 Kurulduğu günden bu yana eBay; PayPal, Skype(sonradan 8.56 milyar $’a Microsoft’a satıldı), Shopping.com, Kijiji, Gumtree benzeri dünyanın en güçlü markalarını bünyesinde barındırıyor. 2007 yılında GittiGidiyor kayıtlı kullanıcı sayısını 1 milyon çıkarmış olup, eBay’e azınlık hissesini satıp ortaklık yoluna gitti.

2007 yılında yaptığı bu atılımla eBay, Türkiye piyasasını gözlem altında tutma ve gelişen e-ticaret potansiyelini gözlemleme noktasında yaptığı akıllıca bir ortaklıktır. eBay, bu stratejik ortaklık ve karşılıklı know how transferiyle GittiGidiyor’a hizmet çeşitliliğinin artırmasını sağladı. Bu stratejik ortaklıktan memnun olmuş olacak ki eBay, 2011 yılında Gittigidiyor’un %93 çoğunluk hissesini satın alarak Türkiye pazarında güçlü bir oyuncu olarak devam etme kararı aldı. %7’lik kalan hisse 2006 yılında iLab Ventures tarafından satın alınmıştı.

Toplam nüfusunun yaklaşık dörtte birine denk gelen 17 milyon internet kullanıcısı ve sanal alışverişe büyük ilgi duyan tüketicileriyle, Türk e-ticaret sektörü eBay açısından cazip bir pazar konumunda. Gerçekleştirilen yatırım ile Türkiye, eBay’in faaliyet gösterdiği 37. ülke oldu.

Türkiye internet kullanıcısının kaygılarını gözeterek alıcı ve satıcı arasında güvene dayalı bir işmodeli geliştiren Sıfır Risk Sistemi (SRS) dışında, eBay’in iş modeline çok benziyor. GittiGidiyor’un önemli kategorileri arasında olan “Moda” ve “Tüketici Elektroniği” kategorilere de özellikle eBay’in ilgi uzmanlık alanlarından olduğunu belirtmek lazım.

Rakipler arasında birleşme, satın alma ve ele geçirme gibi stratejiler ölçek ekonomisi yaratılmasını ve kaynak/yetenek/teknolojinin daha etkin transferini sağlar. eBay, bu yatay bütünleşme stratejisi ile Türkiye pazarında etkin şekilde yer almayı hedeflemiştir. İnternet Dünya İstatistikleri’ne göre, Türkiye, %45’lik penetrasyon oranıyla, internet kullanımında, dünyanın en büyük 12. pazarı konumunda bulunuyor.3

eBay açısından oldukça iyi bir yatırım olan satın alma kararı, GittiGidiyor için de zamanlama ve karar olarak iyi bir çıkış stratejisi olduğunu söylemeliyim. Şu anda 43 ülkede faaliyet gösteren eBay, farklı coğrafyalardaki etkinliğini artırmak, ölçek ekonomisini de uygulayabilmek için GittiGidiyor satınalması yapmıştır. Pekala eBay, Türkiye pazarında da eBay.com.tr ile girebilirdi.! Ancak hem ülkedeki tanınırlığından faydalanmak, hem de bu coğrafya’ya ait farklı ödeme yöntemlerinin ( SRS ) getirilerinden nemalanmak ayrıca ki en önemli faktörlerden birisi olan “kaynağın taklit etme maliyeti” nin yüksekliğinden ötürü yerinde kararla satın alma işlemini gerçekleştirmiştir.

2007-2011 yılındaki satınalma ile eBay, şu ana kadar GittiGidiyor’a büyük yatırımlar yapmadı. Şu anda piyasayı anlamaya çalıştığını düşünürsek bile, Sahibinden.com ki kendisinin bu pazardaki önemli rakiplerindendir, yaptığı akıllı reklam stratejileri ile rakibinden büyük pay kaptığı aşikardır. Öte yandan son zamanlarda ortaya çıkan grup satınalma siteleri de GittiGidiyor için olası tehditlerdendir. Amerikan satın alma alışkanlıklarının Türkiye kullancısı ile benzer olmadığı bir gerçek, zira 2011 yılında Banka kartları ile ödeme altyapısına yeni geçti ve açık artırma yöntemini sitesinden kaldırdı. Bütün bunlara rağmen ülkedeki heyecan, online harcama potansiyeli ( bknz. Markofoni, trendyol v.s) durumun hiç de kötü olmadığını ispatlıyordu.

eBay satınalması sonrasında komisyon oranları düşmesi umulan GittiGidiyor’un, reklam pastasından bu sayede daha fazla kapabilmesi mümkündür, bu önemli bir güçlü yandır. Şu anda google trends grafiklerine bakıldığında son 2 yıldaki kullanım oranlarında, Sahibinden’e nazaran daha az çekebildiği görülüyor.

eBay’in dünya ölçeğindeki vizyonu, iş yapabilme kapasitesi bütün bunların ötesinde 30Milyon’a yakın facebook kullancısı ile 8 milyon twitter kullanıcsının dünya devinin iştahını kabarttığı açıktır.

 

Aksi takdirde GittiGidiyor’un durağan yapısı sürer ve onun sadece Türkiye’ye resmi yollardan henüz gelmeyen ürünlerin doldurduğu sadece moda ve tüketici elektroniği kategorilerinde iyi bir alternatif olarak kalmasına neden olur.

 

Sürdürülebilir rekabet avantajı başkaları tarafından kopyalanamayacak bir şekilde uzun dönemli avantaj sağlaması açısından rekabet avantajından ayrılmaktadır. Rekabet avantajında bu süreçlerin kopya edilememesi veya çoğaltılamaması önemli değildir. Sürdürülebilir rekabet avantajına sahip olmadan da bazı firmalar geçici olarak maliyetlerinin üstünde kazanç sağlayabilirler. Avantajın sürdürülebilir olması için özel ve ayırt edici niteliklere sahip olması gerekmektedir.3

 

Referanslar

 

1-      Sahibinden.com hakkında, http://www.gittigidiyor.com/hakkimizda/tarihce

2-      eBay.com hakkında, http://www.ebayinc.com/who

3-      Internet Kullanımında Türkiye’nin yeri, http://www.internetworldstats.com/ World Internet User Statistics. Updated June 30, 2010

 

 

Muharrem İŞERİ